I. ОСНОВНИ ОДРЕДБИ

Член 1 — Предмет на законот
(1) Со овој закон се уредува воспитно-образовниот процес кој се остварува во основните училишта, како и дејноста на основното образование како дел од единствениот воспитно-образовен систем.
(2) Дејноста на основното образование е од посебен јавен интерес.

Член 3 — Право на основно образование
(1) Секое дете има право на бесплатно и квалитетно основно воспитание и образование во основно училиште.
(2) Во основното образование можат да се вклучат и возрасни лица, согласно со Законот за образование на возрасните.

Член 4 — Начела на основното образование
Основното образование се развива врз основа на следните начела:
- најдобар интерес и целосен развој на ученикот
- еднаквост, достапност, пристапност и инклузивност
- општообразовен карактер на основното образование
- обезбедување на квалитет на образованието и меѓународна споредливост
- активно учество на учениците во животот на училиштето и заедницата
- подготвување на ученикот за доживотно учење
- унапредување на сличностите и прифаќање на различностите
- грижа за физичка безбедност и здравје
- автономност, компетентност и одговорност
- партнерство помеѓу училиштето, родителите и единиците на локалната самоуправа

Член 5 — Заштита од дискриминација
(1) Во основното воспитание и образование се забранува секоја директна или индиректна дискриминација по основ на пол, раса, боја на кожа, национално или етничко потекло, попреченост, род, сексуална ориентација, родов идентитет, државјанство, социјално потекло, образование, религија или верско уверување, политичко уверување, возраст, семејна или брачна состојба, имотен статус, здравствена состојба и општествен статус.
(4) Вработените во основните училишта се должни да промовираат еднаквост и правичност помеѓу сите ученици и активно да се спротивставуваат на сите облици на дискриминација и насилство.

Член 8 — Задолжителност и периоди
(1) Основното образование е задолжително, трае девет години и се организира во три воспитно-образовни периоди: од прво до трето одделение, од четврто до шесто одделение и од седмо до деветто одделение.

Член 9 — Забрана на партиско и верско организирање
Во основното училиште се забранува партиско и верско организирање и дејствување, како и истакнување на партиски и верски обележја.

Член 11 — Инклузивно образование
(1) Основното образование е институционално, кадровски и содржински организирано на начин кој поддржува инклузија на сите деца во редовното основно образование.
(2) Инклузивното образование е процес кој ги зема предвид различните индивидуални потреби за развој на учениците, давајќи еднакви можности за остварување на основните човекови права за развој и квалитетно образование.

II. ОСНОВАЊЕ И ПРЕСТАНОК СО РАБОТА НА ОСНОВНОТО УЧИЛИШТЕ

Член 22 — Видови основни училишта
Основното воспитание и образование се одвива во: основно училиште, основно училиште за образование на возрасни, основно музичко училиште, основно балетско училиште, основно училиште со ресурсен центар и меѓународно основно училиште.

Член 23 — Услови за основање
Основно училиште може да се основа ако: има доволен број ученици за формирање на најмалку по две паралелки, е обезбеден соодветен наставен кадар, се обезбедени соодветни училишни простории, опрема и наставни средства и се обезбедени потребни финансиски средства.

Член 25 — Подрачно училиште
(1) Основното училиште во својот состав може да има подрачно училиште.
(2) Подрачно училиште се организира во населено место со мал број ученици, за што одлучува основачот, по претходно позитивно мислење од министерот.

Член 26 — Статут на основното училиште
(1) Основното училиште има статут.
(2) Со статутот особено се уредуваат: организацијата и вршењето на воспитно-образовната дејност, управувањето и раководењето, правата и обврските на учениците, ученичкото организирање, правата и обврските на вработените.

III. ПРОГРАМИ И ОРГАНИЗАЦИЈА НА ВОСПИТНО-ОБРАЗОВНАТА РАБОТА

Член 30 — Наставен план и наставни програми
(1) Министерот, на предлог на Бирото, ја утврдува Концепцијата за основно образование и воспитание.
(4) Наставниот план за основното образование содржи задолжителни и изборни предмети и часови за одделенската заедница.

Член 31 — Дополнителна настава
Дополнителна настава се организира за ученици кои имаат потреба од дополнителна поддршка за определени наставни предмети за да ги постигнат очекуваните резултати.

Член 32 — Додатна настава
Додатна настава се организира за учениците кои постигнуваат значителни резултати по одделни наставни предмети.

Член 40 — Проширена програма
Проширената програма на основното училиште опфаќа: организирано прифаќање и заштита на учениците, продолжен престој, дополнителна и додатна настава, воннаставни активности и вонучилишни активности.

Член 49 — Планирање на работата
(1) Основното училиште изготвува Развојна програма за работа.
(2) Со Развојната програма се планираат целите и визијата за развој на училиштето во периодот од четири години.

IV. ОРГАНИЗАЦИЈА НА НАСТАВАТА

Член 50 — Учебна година
(1) Учебната година во основното училиште, по правило, започнува на 1 септември, а завршува на 31 август наредната година.
(4) Наставата во учебната година се остварува во 180 наставни денови.

Член 51 — Наставен час
(1) Наставниот час трае 40 минути.

Член 52 — Организација на наставата
(1) Наставата во учебната година се организира во две полугодија.

Член 53 — Одделенија и паралелки
(4) Бројот на ученици во паралелката е од 20 до 30 ученици.
(9) Во основното училиште може да се формира и комбинирана паралелка, по правило, од ученици од прво до трето одделение, со ученици од четврто и петто одделение или со ученици од шесто до деветто одделение.
(11) Комбинирана паралелка може да има најмногу до 10 ученици.

Член 55 — Училишна библиотека
(1) Училишната библиотека е место за библиотечно-информациони, воспитно-образовни и културни активности во училиштето со цел развивање кај учениците навики за читање и користење на библиотечки услуги.

V. ЗАПИШУВАЊЕ НА УЧЕНИЦИТЕ

Член 60 — Време и возраст за запишување
(1) Децата во прво одделение во основното училиште се запишуваат во месец мај за следната учебна година.
(4) Во прво одделение на основното училиште родителот, односно старателот е должен да го запише детето кое до крајот на календарската година ќе наполни шест години.

Член 63 — Реонизација на училиштата
(1) Родителот, односно старателот има право да го запише детето во основното училиште во реонот во кој живее или каде што постојано престојува.
(2) Основното училиште е должно да ги опфати учениците од својот реон.

VI. ПРАВА И ОБВРСКИ НА УЧЕНИЦИТЕ

Член 65 — Заштита на интегритетот
(1) Секој вработен во училиштето е должен да се грижи за најдобриот интерес на ученикот и да го почитува неговото достоинство, како и Конвенцијата за правата на детето.
(2) Забрането е телесно, психичко и сексуално малтретирање и казнување на ученикот и понижувачко однесување и постапување кон него.

Член 67 — Право и обврска за посета на наставата
(1) Ученикот има право и обврска да ја посетува наставата и да учествува во воспитно-образовната работа.

Член 72 — Педагошки мерки
(1) Кон ученикот кој не ги извршува обврските се применуваат следниве педагошки мерки: усна опомена, писмена опомена, укор, преместување на ученикот во друга паралелка и намалување на поведението.

Член 73 — Право на бесплатен превоз
(1) Ученикот има право на организиран или бесплатен превоз ако местото на живеење е оддалечено најмалку два километри од најблиското основно училиште.

VII. ВРАБОТЕНИ ВО ОСНОВНОТО УЧИЛИШТЕ

Член 79 — Лица кои остваруваат воспитно-образовна работа
(1) Воспитно-образовната работа во основното училиште ја реализираат наставници и стручни соработници (педагог, психолог, специјален едукатор и рехабилитатор, социолог, социјален работник, библиотекар и друго).

Член 80 — Видови работни места
Во основното училиште работните места на вработените се: административни службеници, даватели на јавни услуги во основното образование и помошно-технички лица.

Член 83 — Помошно-технички лица
(2) За вработените се утврдуваат следниве подгрупи: хигиеничар, ложач-ракувач на парни котли, економ-домаќин, хаус-мајстор, чувар, возач, сервирка-садомијач, готвач, општ работник, перачка, негувател и други.

VIII. ПЕДАГОШКА ДОКУМЕНТАЦИЈА И ЕВИДЕНЦИЈА

Член 92 — Видови педагошка документација
(2) Педагошката документација опфаќа: главна книга на учениците, евидентни листови за успехот на учениците, ученичка легитимација, свидетелство, додаток на свидетелство и преведница.
(3) Главната книга на учениците е документ од трајна вредност.

Член 93 — Начин на водење
(4) Во училиштата се води и електронски дневник (е-дневник) на неделна основа, преку веб апликација која ја администрира Министерството.

IX. ОРГАНИ НА УПРАВУВАЊЕ, РАКОВОДЕЊЕ И СТРУЧНИ ОРГАНИ

Член 106 — Орган на управување
(1) Орган на управување на основното училиште е училишниот одбор.
(2) Училишниот одбор е составен од седум члена: тројца претставници од наставниците, стручните соработници и воспитувачите, тројца претставници од родителите и еден претставник од основачот.

Член 109 — Орган на раководење
(1) Орган на раководење во основното училиште е директорот.
(3) За директор може да се избере лице кое има најмалку високо образование, ги исполнува условите за наставник или стручен соработник и има најмалку пет години работно искуство во воспитно-образовната работа.

Член 113 — Надлежност на директорот
Директорот ги застапува и претставува училиштето, ги организира, планира и ги води работата, ја следи и унапредува воспитно-образовната работа, врши избор на наставници и стручни соработници, покренува постапка за дисциплинска одговорност и врши други работи согласно со закон и статутот на училиштето.

Член 121 — Стручни органи
Стручни органи на основното училиште се наставничкиот совет, советот на одделенските наставници, советот на предметните наставници и стручните активи на наставниците.

X. ОБЕЗБЕДУВАЊЕ И ОЦЕНУВАЊЕ НА КВАЛИТЕТ

Член 128 — Видови оценувања
Квалитетот на работата на училиштето се мери преку самоевалуација, интегралната евалуација и надворешни мерења на постигањата на учениците.

Член 129 — Самоевалуација
(1) На секои две години училиштето врши самоевалуација за сопствената работа и постигањата.

Член 135 — Интегрална евалуација
(1) На секои три години во училиштето се врши интегрална евалуација за работата на училиштето од страна на Државниот просветен инспекторат.

XI. ОЦЕНУВАЊЕ НА ПОСТИГАЊАТА И НАПРЕДУВАЊЕТО НА УЧЕНИЦИТЕ

Член 138 — Оценување и оценки
(1) Постигањата на учениците во основното училиште се проверуваат формативно и сумативно и се запишуваат со описни и/или бројчани оценки.
(9) Бројчаните оценки се: одличен (5), многу добар (4), добар (3), доволен (2) и недоволен (1). Сите оценки се преодни, освен оценката недоволен (1).

Член 142 — Поправен испит
(1) Ученикот кој на крајот на наставната година во шесто, седмо, осмо и деветто одделение има негативна оценка до два предмети се упатува на поправен испит.
(4) Поправните испити ученикот ги полага во јуни и/или август.

Член 145 — Побрзо напредување
(1) Ученик кој има одличен општ успех и посебно се истакнува со способност, знаење и работни навики може побрзо да напредува.
(5) Правото од ставовите (2) и (3) на овој член, ученикот може да го користи најмногу два пати во текот на основното образование.

XII. ПРИЗНАВАЊЕ И ЕКВИВАЛЕНЦИЈА НА СВИДЕТЕЛСТВА СТЕКНАТИ ВО СТРАНСТВО

Член 147 — Барање за признавање
(1) Државјанин на Република Северна Македонија кој во странство завршил основно образование или завршил одделно одделение, има право да бара признавање на свидетелството и еквиваленција.

Член 153 — Видови решенија
(2) Решение за признавање и за еквиваленција донесува Министерството, во рок од 60 дена од денот на поднесување на барањето.

XIII. ФИНАНСИРАЊЕ НА ОСНОВНОТО ОБРАЗОВАНИЕ

Член 157 — Финансирање од Буџетот
(1) Средствата за финансирање на дејноста на основното образование се обезбедуваат од Буџетот на Република Северна Македонија.
(2) Средствата се распределуваат на општините по пат на блок дотации и наменски дотации.

Член 158 — Финансирање од други извори
(2) Средствата за финансирање можат да се обезбедуваат и од други извори (легати, подароци, завештанија и друго), а се користат наменски за развој на воспитно-образовната дејност.

XIV. НАДЗОР

Член 162 — Органи кои вршат надзор
(1) Надзор над спроведувањето на одредбите врши Министерството.
(2) Инспекциски надзор врши Државниот просветен инспекторат и овластените инспектори на општините.

XV. ПРЕКРШОЧНИ ОДРЕДБИ

Член 168
Глоба во износ од 50 до 300 евра се изрекува за прекршок на директорот: ако името на училиштето е напишано спротивно на законот, ако не истакне распоред за дополнителна и додатна настава, ако не го организира продолжениот престој.

Член 170
Глоба во износ од 401 до 500 евра се изрекува за: дискриминација, политичко и верско организирање, телесно и психичко малтретирање на ученикот, непријавување насилство до надлежните органи.

XVI. ПРЕОДНИ И ЗАВРШНИ ОДРЕДБИ

Член 174
Со денот на влегувањето во сила на овој закон, постојните основни училишта продолжуваат со работа и го задржуваат стекнатиот статус.

Член 185 — Престанување со важност
Со денот на влегувањето во сила на овој закон, престанува да важи Законот за основното образование („Службен весник на Република Македонија" број 103/2008 и измените).

Член 186 — Влегување во сила
Овој закон влегува во сила осмиот ден од денот на објавувањето во „Службен весник на Република Северна Македонија".